De Vleermuis als nachtgezelschap

Naar jaarlijkse traditie ging deze zomer opnieuw de Europese Nacht van de Vleermuis door. Ondertussen is dit al de elfde editie. De vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt, de vereniging voor natuur en landschap in Vlaanderen, organiseerde in zowat iedere gemeente activiteiten.

Wie interesse vertoont in de wereld van de vleermuis, kon op 24 en 25 augustus zijn honger naar kennis stillen dankzij de Nacht van de Vleermuis. In alle provincies ging wel een nachtwandeling door, al dan niet voorafgegaan door een presentatie. De Europese Nacht van de Vleermuis is een initiatief van ‘Eurobats’, de Europese organisatie voor vleermuizen. Bij ons stond Natuurpunt, de vereniging voor natuur en landschap in Vlaanderen, in voor de organisatie.

Met deze nacht willen Eurobats en Natuurpunt de mythes rond de vleermuis ontkrachten. Veel mensen beschouwen vleermuizen namelijk als gewelddadige dieren, en zijn zich niet bewust van het aantal dat in hun omgeving leeft.

In Vlaanderen zijn er namelijk maar liefst twintig soorten vleermuizen. De dwergvleermuis komt het meest voor, en leeft doorheen het hele jaar verborgen in gewone huizen. Dit kan hij doen onder dakpannen, maar ook in muren of achter gevelbekleding. De vleermuizen die op grote zolders of in holle bomen leven komen veel minder voor dan de dwergvariant. Zij veranderen wel van locatie tijdens de winter. Hun keuze valt dan meestal op grotachtige plaatsen zoals forten, mergelgroeven, ijskelders of bunkers, wat betekent dat ze in Vlaanderen het meest voorkomen in de forten rond Antwerpen, of in de Limburgse mergelgroeven.

Door de huidige zeldzaamheid van natuurlijke leefgebieden zijn momenteel slechts vier van de twintig vleermuissoorten niet met uitsterven bedreigd. Als de kleine diertjes niet te maken hebben met een verdwenen haag of een afgesloten zolder, kan het nog altijd voorkomen dat ze gewoon verjaagd worden. Door insecticiden, intensieve landbouw en vervuiling zijn er ook veel gebieden waar insecten, het voedsel van de vleermuis, een curiosum geworden zijn.

Wout Willems is alvast besloten zijn medemens in te lichten over de vleermuis . Hij is niet alleen medewerker bij de dienst Natuurbeheer van Natuurpunt, maar gidst ook tijdens de Nacht van de Vleermuis. Dit jaar deed hij dit in het Fort van Brasschaat. Het was geen proefstuk voor de 32-jarige vleermuizenfan, aangezien hij al zowat overal in Vlaanderen gegidst heeft. De fascinatie voor vleermuizen begon dan ook vroeg.

‘Al van op jonge leeftijd was ik bezig met natuur, en toen ik op mijn elfde een vleermuizenfort bezocht was ik onmiddellijk verkocht. Op mijn veertiende gaf ik al vleermuisrondleidingen aan mijn familie en vrienden. Ik leerde gaandeweg ook wat bij in boeken en op studiedagen, maar haalde het meeste van mijn kennis toch van praktijkervaring bij andere specialisten. Aan de Nacht van de Vleermuis kon ik niet weerstaan. Daar was ik al gids van bij de eerste editie.’

De Nacht lokt ieder jaar een uiteenlopend publiek bestaande uit senioren, verenigingen en gezinnen met kinderen. Voor die kinderen is er op vele plaatsen dan ook een schminkstand. Meestal begint de Nacht van de Vleermuis echter met een inleidende voorstelling, gevolgd door een nachtwandeling. Ook Wout hanteert dit systeem: ‘Het handigste systeem is eerst een inleidende diareeks of Power Point – presentatie, waarbij zowat alle basisinformatie over vleermuizen wordt getoond: hoe vleermuizen eruit zien, hoe ze vliegen in het donker, wat ze eten, waar ze leven en hoe ze jongen krijgen. Nadien volgt er dan een rondleiding met bezoek aan een vleermuizenverblijfplaats, en zoeken we met een detector naar rondvliegende vleermuizen. Ik vertel en toon dan over het algemeen dingen die niet tijdens de inleiding aan bod kwamen: waar vleermuizen in de directe omgeving verblijven, welke plaatsen geschikt zijn en welke minder, hoe je de verschillende soorten herkent op de detector en op zicht, enzovoort. Daarnaast laat ik het publiek ook vragen stellen.’

De Nacht van de Vleermuis zit er dan weer op voor dit jaar, voor Wout zijn er nog voldoende vleermuisgetinte activiteiten in het vooruitzicht.

‘Ik geef doorheen het hele jaar eigenlijk rondleidingen en cursussen rond vleermuizen. Hiernaast houd ik me ook bezig met studies. Dit kan onderzoek naar verspreiding inhouden of naar gedrag, gebruik van de omgeving, opvolging van bestaande zomerkolonies of winterverblijven. Verder help ik mee bij het beschermen van vleermuizen door er onder andere voor te zorgen dat belangrijke landschapselementen behouden blijven en door begeleiding bij renovaties van kerkzolders met vleermuizen. Uiteraard ben ik ook vaak bezig met het afhandelen van paniekerige telefoons van mensen met vleermuizen in huis, daar krijgt elke vleermuiskenner onvermijdelijk een portie van (lacht).’

(Steven Haesen)